Hoe gebruik ik een kompas tijdens het wandelen?

Je kompas begrijpen om het beter te gebruiken in het terrein

Een kompas hebben is goed. Weten hoe je je met een kompas oriënteert, is beter! Bij Rayonrando.com verkopen we niet alleen kompassen: we leggen je ook uit hoe je je kompas goed gebruikt.

Een kompas in 4 onderdelen:

De beweeglijke magneetnaald, waarvan de rode punt je het noorden aanwijst;
De richtingpijl, een vaste pijl op de bodemplaat van het kompas, die je richt op de te volgen richting of op een herkenningspunt;
De draaibare kompasring, waarmee je de juiste richting kunt aanhouden.
De markering op de draaibare kompasring die het “huisje” wordt genoemd. Daarmee maak je bepaalde berekeningen heel eenvoudig.

Een kompas kun je op verschillende manieren gebruiken:

Om je kaart te oriënteren, zodat je de verschillende elementen op je kaart beter herkent.
Om een afstand te meten op je kaart, zodat je de resterende looptijd kunt inschatten.
Om je positie te bepalen op de kaart wanneer je verdwaald bent.
Om een richting te volgen (door een azimut te berekenen), zodat je de juiste route neemt.

Hoe gebruik je je kompas om je kaart te oriënteren?

Voordat je je positie of de te volgen route probeert te bepalen, is het essentieel om je kaart te oriënteren. Om je kaart tijdens het wandelen goed te oriënteren met een kompas, hoef je alleen maar:

Je kompas plat op je kaart te leggen.
Het kompas te richten door het uit te lijnen met de lijnen die op je kaart het noorden aangeven (de meridianen).

Kaart en kompas samen te draaien tot de rode magneetnaald gelijkloopt met het noorden van de kaart.

Klaar: je kaart is georiënteerd en je kompas wijst je het noorden aan, zowel op je kaart als in het terrein!

Hoe gebruik je je kompas om een afstand te meten?

Alle kompassen hebben schaalverdelingen met meerdere schalen langs de rand van het kompas. Om een afstand te meten, kies je de schaal die overeenkomt met die van je kaart (bij het wandelen gebruik je doorgaans een IGN-kaart op schaal 1:25000).

Je legt die “liniaal” dan zo neer dat je de afstand tussen punt A en punt B meet.
Let erop dat je de afstand naar boven bijstelt wanneer het pad bochtig is, zoals hier:

Hoe gebruik je je kompas om je positie op de kaart te bepalen?

Het noorden vind je makkelijk met de rode magneetnaald, maar om je positie te bepalen is het ook belangrijk dat je het noorden van de kaart makkelijk herkent. Op de IGN25-kaarten (schaal 1:25000) staat een blauw raster. De verticale lijnen geven de noord-zuidas aan. Weet ook dat alle teksten in dezelfde richting zijn geschreven: de bovenkant van de letters wijst naar het noorden.

Je moet ook een handig onderdeel van het kompas kennen: het huisje.

Het bevindt zich op de draaibare kompasring en is meestal een pijl die gelijkloopt met de “N” van noord, of een dubbele rode streep (zoals op sommige van onze foto's). Dit huisje is heel handig om je positie te bepalen en je te verplaatsen.

Als je je positie op de kaart wilt bepalen, laten we eerlijk zijn, dan ben je verdwaald, of misschien gedeeltelijk. Hoe dan ook: om je positie te bepalen moet je een opvallend punt in het terrein herkennen (een top, een berghut, een meertje enz.) en dat op je kaart terugvinden. Hieronder vind je 2 situaties, met de methode die je in elk geval gebruikt om je positie op een kaart te bepalen.

1e situatie: je weet op welk pad op de kaart je bent, maar niet precies waar.

Het eerste doel is een bekend punt te herkennen (in het terrein en op je kaart), bijvoorbeeld een top. Zodra je het in het terrein en op de kaart hebt herkend, hoef je alleen maar:

De richtingpijl op dat herkende punt te richten (bijvoorbeeld een top)

Terwijl je de richtingpijl op dat punt gericht houdt, de draaibare kompasring zo te draaien dat het huisje gelijkloopt met het noorden (rode magneetnaald).

Je kompas plat op je kaart te leggen en het huisje uit te lijnen met het noorden van de kaart, zonder aan de draaibare kompasring te komen. De lijnen evenwijdig aan het huisje helpen je om je kompas goed te plaatsen.

De lange zijde van je kompas uit te lijnen met de herkende top op de kaart.
Je kunt een lijn trekken: waar die je pad kruist, bevind jij je.

2e situatie: je weet helemaal niet meer waar je bent.

Je past hetzelfde principe toe als in de vorige situatie, maar dan met 2 opvallende punten. Neem als voorbeeld een top en een berghut die je weet te herkennen:

Richt op de top, draai de kompasring zodat het huisje gelijkloopt met het noorden en leg het kompas dan op dezelfde manier op de kaart als in de 1^e situatie. Trek je lijn.
Richt op de berghut en volg dezelfde stappen.
Het snijpunt van je 2 lijnen geeft je positie aan.

Hoe gebruik je je kompas om een richting te volgen?

Je weet waar je bent (punt A) en je herkent het punt dat je wilt bereiken (punt B):

Richt op je kaart de richtingpijl op je doel (punt B). Het kompas ligt dan op de rechte lijn die punt A met punt B verbindt.

Draai de kompasring zo dat het huisje gelijkloopt met het noorden van de kaart. De waarde in graden die op de kompasring in het verlengde van de richtingpijl staat, heet de azimut (de hoek tussen de richting en het magnetische noorden). Dat is de azimut die je in het terrein gaat volgen.

Neem je kompas in de hand, nog steeds plat, en draai het zo dat het huisje gelijkloopt met het noorden (rode naald). De richtingpijl geeft je azimut aan: de richting die je moet nemen om punt B te bereiken.

Let op: voordat je vertrekt, raad ik je aan een opvallend punt in de verte te zoeken dat op die azimut ligt. Dan hoef je er alleen maar naartoe te lopen, zonder voortdurend met je neus op je kompas te zitten en zonder het risico dat je van je koers raakt doordat je obstakels ontwijkt. Ben je bij dat opvallende punt aangekomen, herhaal dan het richten met het huisje op het noorden.

Nog een laatste tip: houd je kompas horizontaal en uit de buurt van metalen voorwerpen of magnetische velden die de naald kunnen “verstoren”.

Eenvoudig kompas of spiegelkompas?

Het eenvoudige kompas: het heeft de basis die je nodig hebt om te oriënteren:

Richtingpijl
Magneetnaald noord/zuid
Draaibare kompasring met graadverdeling en huisje
Liniaals met schaalverdeling om een afstand te meten

Met een kompas met vizier neem je nauwkeuriger een azimut, zodat je je zo optimaal mogelijk verplaatst.
Een kompas met vizier klap je dubbel:

Het 1^e deel met de draaibare kompasring blijft plat liggen, zodat de magneetnaald goed kan draaien.
Het 2^e deel wordt schuin gezet, zodat je kunt richten door een heel smal venster (spleet of gaatje). Je richt met gestrekte arm.

Het huisje instellen en de azimut aflezen op de kompasring doe je dan met een kleine kantelbare loep of met een grote spiegel (comfortabeler).

Let in sommige landen op de magnetische declinatie

Een kompas is een klein voorwerp dat het magnetische veld van de aarde gebruikt. Houd er dus rekening mee dat dit artikel vooral geschreven is voor gebruik van het kompas in onze streken. Sommige delen van de wereld (zoals de Verenigde Staten) worden namelijk anders beïnvloed door het magnetische veld. Daar moet je dus een correctie toepassen op de berekeningen die we net hebben besproken. Die correctie betreft de magnetische declinatie: de hoek tussen het geografische noorden (noordpool) en het magnetische noorden (dat je kompas aangeeft).

Nu weet je hoe je een kompas gebruikt. Het kan ook nuttig zijn om te leren een IGN-kaart te lezen, zodat je je tijdens het wandelen beter oriënteert en verplaatst. Lees ons artikel: Hoe lees je een IGN-kaart?

Ontdek hieronder een deel van ons assortiment kompassen:

Instapkompas voor occasioneel gebruik